Deelproject

Studenten met een ondersteuningsbehoefte

Door Lotte Scheeren, Marit Schreurs & Minne Bakker (ECIO)
Welke afwegingen en keuzes studenten met een functiebeperking maken op weg naar het hoger onderwijs en in het hoger onderwijs zelf, en welke obstakels ze ervaren op weg naar en in het hoger onderwijs.

Samenvatting van het project

De participatie van jongeren met een ondersteuningsvraag in het hoger onderwijs blijft achter. Wanneer ze wel gaan studeren op het hoger onderwijs, komen ze daar vaker via alternatieve routes en ervaren ze diverse belemmeringen door hun ondersteuningsbehoefte. Zo blijkt uit onderzoek dat ze bijvoorbeeld vaker achterlopen op hun studieschema, vaker uitvallen tijdens de studie en minder tevreden zijn over de voorzieningen die de onderwijsinstelling aanbiedt. Onder andere door het missen van een zorgplicht in het hoger onderwijs, is inclusie en toegankelijkheid minder gewaarborgd en zijn studenten meer afhankelijk van toevalligheden en individuele hulp. In dit deelproject wilden we meer inzicht krijgen in de afwegingen en keuzes die studenten met een ondersteuningsvraag maken in de (mogelijke) transitie naar het hoger onderwijs en in de bevorderende en belemmerende factoren die studenten met een ondersteuningsvraag voorafgaand, tijdens en na de overgang naar het hoger onderwijs ervaren. De onderzoeksvraag die centraal stond is: Welke afwegingen en keuzes maken studenten met een ondersteuningsvraag op weg naar en in het hoger onderwijs, en welke obstakels ervaren ze tijdens hun studieloopbaan?

Het deelproject was opgebouwd uit een kwalitatief en een kwantitatief deel. In het kwalitatieve project hebben we focusgroepen gehouden met studenten met een ondersteuningsvraag die op dat moment in het hoger onderwijs studeerden. Tijdens de focusgroepen werd voornamelijk gereflecteerd op hun transitie naar het hoger onderwijs en hun bredere studieloopbaan. Dit kwalitatieve onderzoek had als doel in kaart te brengen welke obstakels – belemmerende factoren –studenten met een ondersteuningsvraag naar aanleiding van een functiebeperking ervaren in de transitie naar het hoger onderwijs. Daarnaast hebben we ook beschermende elementen onderzocht, die studenten als positief ervaren of juist helpen bij de transitie. Tenslotte is er met studenten gesproken over de impact die de belemmerende en bevorderende factoren hadden op de student zelf en diens studieloopbaan.

In het kwantitatieve project hebben we analyses uitgevoerd op de data die zijn verzameld in het deelproject ‘Kansenstructuur op weg naar het hoger onderwijs’. In de vragenlijst is studenten in het voortgezet onderwijs gevraagd naar hun afwegingen en verwachtingen bij de keuze voor hun vervolgopleiding. Ongeveer 13% van de respondenten gaf aan een functiebeperking te hebben (155 van de 1164 studenten). We hebben geanalyseerd in hoeverre studenten met een functiebeperking andere verwachtingen hebben en keuzes maken dan studenten zonder functiebeperking en in welke mate de route die ze op dat moment volgden overeenkomt met hun eindtoetsscore.


Bevindingen

Studenten met een ondersteuningsvraag ervaren belemmeringen en knelpunten op hun weg naar en door het (hoger) onderwijs. Zo ervaren studenten veel onduidelijkheden bij de transitie naar het hoger onderwijs en hebben ze veel last van ontoegankelijke, onvindbare en onduidelijke informatie over studeren met een ondersteuningsvraag. Daarbij worden er nog altijd knelpunten ervaren in de basisvoorwaarden om te kunnen studeren, zoals fysieke toegankelijkheid en een toegankelijk curriculum. Deze knelpunten belemmeren studenten in hun studieloopbaan en dragen bij aan (onder andere) ervaren stress, verminderd zelfvertrouwen, studievertraging en studieuitval. Tijdens hun studieloopbaan moeten deze studenten het veelal hebben van hun eigen doorzettingsvermogen om de benodigde ondersteuning te krijgen en zijn ze afhankelijk van toevalligheden en individuele hulp, zoals meedenkende en behulpzame docenten, medestudenten of ouders, om hun studieloopbaan succesvol te doorlopen. Het VN-Verdrag Handicap, voluit het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, schrijft onder andere voor dat mensen met een handicap in het onderwijs dezelfde kansen moeten kunnen krijgen als mensen zonder handicap. Om dit mogelijk te maken, moeten daarvoor redelijke aanpassingen worden gedaan en moeten studenten de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Veel hoger onderwijsinstellingen hebben in de afgelopen jaren de intentieverklaring VN-verdrag Handicap getekend, waarmee ze aangeven aan de slag te gaan met het waarborgen van de toegankelijkheid op alle niveaus van het onderwijsstelsel. Uit dit deelproject komt naar voren dat het hoger onderwijs nog flinke stappen moet zetten om de toegankelijkheid van het hoger onderwijs te waarborgen.

Aanbevelingen om de toegankelijkheid van het hoger onderwijs in de praktijk te verbeteren

Het is belangrijk dat basisvoorwaarden om te kunnen studeren, zoals fysieke toegankelijkheid, digitale toegankelijkheid en een toegankelijk curriculum, aan de voorkant goed geregeld worden. Hiermee wordt voorkomen dat studenten individueel het gesprek aan moeten gaan met de onderwijsinstelling omtrent het toegankelijk maken van het onderwijs voor hun persoonlijke situatie. Het is van belang dat onderwijsinstellingen meer proactief dan reactief handelen om de toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor studenten met een ondersteuningsvraag te waarborgen. Op dit moment lijkt de focus meer te liggen op reactief handelen, wat betekent dat onderwijsinstellingen pas in actie komen wanneer studenten tegen belemmeringen aanlopen en dit zelf kenbaar maken. Het is zaak ervoor te zorgen dat de onderwijsomgeving in de basis al toegankelijk is. Om dat te realiseren is het nuttig om zelf proactief aan studenten te vragen of zij ondersteuning nodig hebben en wat hun wensen zijn. Het is waardevol om gebruik te maken van deskundige studenten om inzicht te krijgen in ervaren knelpunten en mogelijke oplossingen om de toegankelijkheid van het hoger onderwijs te verbeteren. Op elke onderwijsinstelling lopen ervaringsdeskundige studenten rond: hun expertise kan beter benut worden.

Achtergrond van dit project

Studenten met een functiebeperking stromen minder vaak door naar het hoger onderwijs, bewandelen vaker alternatieve routes en lopen tegen belemmeringen aan in het hoger onderwijs. Onder andere door het missen van een zorgplicht in het hoger onderwijs, is inclusiviteit en toegankelijkheid minder gewaarborgd en zijn studenten meer afhankelijk van toevalligheden en individuele hulp.

Producten

Vanaf 1 oktober vindt u hier alle opgeleverde producten als download.
  • Schreurs, M., Scheeren, L., & Bakker, M. (2023). Toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor studenten met een functiebeperking: Bevorderende en belemmerende factoren die studenten met een functiebeperking ervaren in het eerste jaar van het hoger onderwijs. ECIO

Nog op te leveren:

  • Toegankelijk rapport o.b.v. de kwantitatieve data
  • Een toegankelijke infographic